Aanspreekpunt integriteit
Waarom staat hier een pagina "Aanspreekpunt Integriteit"?
In 2016 besliste de Vlaamse overheid in het Vlaams Actieplan ‘ter bevordering en bescherming van de fysieke, psychische en seksuele integriteit van de minderjarige’ dat elke jeugdorganisatie een Aanspreekpunt Integriteit nodig had. Bij deze functie hoort ook een Integriteitsbeleidsplan op maat van de organisatie. Op deze pagina vind je hoe wij dit met de Vlaamse Jeugdraad vormgeven.
Wat bedoelen we met integriteit?
Het Kinderrechtencommissariaat beschrijft de basis als “een individu zelf mag bepalen welke ingrepen het van buitenaf duldt en dat het niet gedwongen mag worden iets anders te doen dan wat het zelf beoogt”, en dat “integriteit gaan om het leren grenzen stellen en om het leren omgaan met grenzen, bepaald door anderen en door maatschappelijke waarden en normen.” Onder de bescherming van de integriteit wordt verstaan “de onaantastbaarheid van het lichaam van elk individu.” (Vanobbergen, 2013).
Waarom vindt het jeugdwerk het belangrijk om te werken rond integriteit? We doen dit niet gewoon omdat het moet, maar vooral omdat we het belangrijk vinden dat jeugdwerk een plek is waar kinderen en jongeren kunnen experimenteren in een veilige context. Een plaats waar ze grenzen leren stellen en omgaan met de grenzen van anderen.
Integriteit gaan om het leren grenzen stellen en om het leren omgaan met grenzen, bepaald door anderen en door maatschappelijke waarden en normen.
Wat bedoelen we met API?
De aanspreekpersoon integriteit (API) is het eerste aanspreekpunt binnen een werking voor wie een vraag, opmerking, klacht of andere boodschap heeft in verband met integriteitsschendingen. Integriteitsschendingen zijn elke vorm van lichamelijk, seksueel, moreel of psychisch gedrag waarvan jij vindt dat het over jouw grens gaat of over de grens van iemand anders (De Ambrassade, Aanspreekpunt integriteit, n.d.). Voorbeelden van grensoverschrijdend gedrag zijn: seksueel grensoverschrijdend gedrag, discriminatie, pesten en agressie.
Wat doet een API?
Meldingen
De API is het eerste contact bij een melding: die luistert naar het verhaal en probeert de situatie in te schatten. Elke melding wordt serieus genomen. De API heeft hierbij discretieplicht, maar geen zwijgplicht. De API ondersteunt de melder (persoon die de melding maakt) in wat die nodig heeft: moet er worden doorverwezen? Kan er een gesprek komen met de betrokkenen? De API volgt de situatie op tot die is afgerond, met de nodige aandacht voor nazorg.
Preventie en kwaliteitsvolle organisatie
Naast een contactpunt voor meldingen is de API ook (mede)verantwoordelijk voor het ‘integriteitsbeleid’. Dit beleid bestaat uit drie lagen:
Reactiebeleid
Meldingen worden individueel bekeken. Maar er kan sneller gereageerd worden en het is transparanter voor melders als er beschreven staat hoe een API omgaat met een melding. Wie is de API? Wie zal die op de hoogte brengen? Wat gebeurt er bij welke meldingen?
Preventiebeleid
Waarom enkel reactief handelen als er een probleem is? De API analyseert wat de risicofactoren binnen de organisatie zijn. Door hierover te sensibiliseren, kunnen er al incidenten vermeden worden.
Kwaliteitsbeleid
Door aandacht te geven aan een veilige en aangename sfeer binnen de ploeg, door een plek te geven waar mensen zichzelf kunnen ontplooien, verminderen de risicofactoren.
Deze drie lagen, reactie-, preventie- en kwaliteitsbeleid, worden voorgesteld als een piramide: hoe sterker het kwaliteitsbeleid, hoe kleiner de risico's die in het preventiebeleid worden beschreven en hoe minder incidenten waarvoor het reactiebeleid in gang moet treden. Als er systematisch wordt ingezet op een veilig gevoel binnen de organisatie, zullen er zich minder incidenten voordoen. En nog minder incidenten die open besproken kunnen worden tussen de vrijwilligers.
Wat doet de API niet?
De API heeft dus een aantal taken die verder gaan dan meldingen opvangen. Maar er zijn ook grenzen aan deze functie.
Een API is geen hulpverlener. Die zal geen persoonlijk begeleidingstraject opstarten. Wel zal de API elke melding zo goed mogelijk opvolgen en waar nodig doorverwijzen naar professionele hulpverlening.
Een API is ook geen onderzoeker. Bij een melding kan de API praten met de betrokkenen om de situatie in te schatten, maar die niet op zoek gaan naar een schuldige of het achtergrondverhaal achterhalen.
Onze visie op integriteit
De Vlaamse Jeugdraad is zowel een officieel adviesorgaan van de Vlaamse overheid als een vrijwilligersorganisatie. Die bijzondere combinatie bepaalt welke activiteiten we organiseren voor vrijwilligers, maar ook wat voor vrijwilligers we aantrekken. Onze vrijwilligers vinden een mening vormen belangrijk. Ze willen hun energie en kennis gebruiken om
de meningen van kinderen, jongeren en hun organisaties te verzamelen en versterken
om hun eigen mening te vormen en vertolken.
Om die mening te ontwikkelen is er nood aan een safe space. Zoals hierboven beschreven staat: jeugdwerk een plek is waar kinderen en jongeren kunnen experimenteren in een veilige context. Een plaats waar ze grenzen leren stellen voor zichzelf en omgaan met de grenzen van anderen. Waar ze zich kunnen informeren en een mening kunnen vormen zonder angst of het ‘de juiste’ mening is. Zoals het Wij-Zij netwerk het beschrijft: “Safe spaces staan dus centraal om verschillende perspectieven ‘te ontwikkelen’, het is als het ware een motor van emancipatie voor verscheidene groepen, die zich gesterkt voelen door gelijkgezinden te ontmoeten en daarmee hun visie kunnen vormen.”
Net omdat we een organisatie zijn waar meningen mogen gedeeld worden en ook mogen botsen, hebben we ook nood aan een brave space. Een plek waar jongeren niet enkel hun mening kunnen delen, maar ook constructief om kunnen met de meningen van anderen. Het is “belangrijk dat deze visies worden uitgedaagd in meerstemmige brave spaces, om op die manier de standpunten van mensen die ze uitgebouwd hebben in safe spaces te nuanceren en een rijke cultuur van debat mogelijk te maken.” (Wij-Zij, n.d.).
Jongeren zijn niet altijd gewend dat er naar hen geluisterd wordt, dat hun mening serieus genomen wordt. Het feit dat dit de basis is van de Jeugdraad geeft eigenaarschap en autonomie aan jongeren, maar schept ook wel de verwachting om dat eigenaarschap en zelfvertrouwen te ontwikkelen. Als Vlaamse Jeugdraad hebben we heel wat slagkracht als adviesorgaan. Dit biedt mooie kansen aan vrijwilligers om hun mening te delen. Maar het komt ook wel met heel wat verwachtingen en skills die ontwikkeld moeten worden. Dat is iets waar wij als organisatie – die zelfontwikkeling belangrijk vindt – heel bewust mee aan de slag gaan.
Vragen? Meer weten?
Deze pagina bevat enkele basisvragen over API's, maar dit is maar het topje van de ijsberg. Wil je graag weten hoe wij die visie nu al in de praktijk omzetten? Wil je meer weten over de verbeteracties die we dit jaar op de agenda zetten?
We vertellen je er graag meer over! Hermelinde is de API voor de Vlaamse Jeugdraad. Je kan haar bereiken via mail, telefoon +322 551 13 53 of de Discord van de Vlaamse Jeugdraad vrijwilligers.