Advies laagdrempelige vorming voor iedereen

Meer dan 100.000 jongeren maken elke dag het verschil in het jeugdwerk. Ze organiseren kampen, geven spelletjes vorm, bouwen aan fijne momenten en zorgen ervoor dat andere kinderen en jongeren zich kunnen uitleven in hun vrije tijd. Gelukkig staan ze er niet alleen voor. Via vorming – georganiseerd en aangeboden door Vlaams erkende jeugdwerkorganisaties – krijgen ze de kans om te groeien, bij te leren en zichzelf te versterken.

In dit advies gaan we in op de sterktes, kansen én uitdagingen van vorming: wat loopt goed, waar zitten de kansen, en welke uitdagingen liggen er op tafel? Want vorming is meer dan een attest – het is wat jongeren sterker maakt, als vrijwilliger én als mens.

In het jeugdwerk draait alles om kwaliteit – en die willen we niet alleen behouden, maar ook versterken. In een ideale wereld is (kader)vorming gratis en toegankelijk voor iedereen die zich wil engageren. Met dit advies zetten we alvast een stap in die richting.

Vorming is veel meer dan een cursus of een papiertje. Het is een fundament van sterk jeugdwerk én een manier om jezelf te ontwikkelen. In het jeugdwerk leer je door te doen: samenwerken, leiding geven, creatief denken en omgaan met verantwoordelijkheid. Dat is non-formeel leren in actie – en dat zorgt voor zelfvertrouwen, nieuwe skills en persoonlijke groei.

Meer druk, meer verwachtingen

Tegelijk zijn er uitdagingen. De maatschappij verandert snel, en het vrijwilligerswerk van jongeren ligt steeds vaker onder een vergrootglas. Ouders verwachten meer uitleg, en het idee dat jongeren 'zomaar' verantwoordelijkheid opnemen wordt soms in vraag gesteld. Maar net daarom is het belangrijk dat jongeren de juiste ondersteuning krijgen: via vorming, coaching en door mensen die dichtbij staan en hen echt begrijpen.

We zien ook dat er minder jongeren zijn die een attest halen via kadervorming, zeker sinds corona. De druk op vrije tijd neemt toe: school, werk en andere verplichtingen laten minder ruimte om je te engageren. En hoewel er de laatste twee jaar opnieuw een lichte stijging is in het aantal attesten, is dat nog niet genoeg.

Naast tijdsdruk ervaren jongeren ook praktische drempels. De kosten van een vormingstraject en de administratieve rompslomp zijn vaak nog te groot. Bovendien verschillen de regels en afspraken van gemeente tot gemeente, waardoor niet iedereen gelijke kansen krijgt. En dat moet anders.

Wat is vorming in het jeugdwerk?

In het jeugdwerk zijn er heel wat manieren om bij te leren en jezelf te ontwikkelen. Je hoeft daarvoor niet altijd in een klaslokaal te zitten – vorming gebeurt vaak midden in het werkveld, tussen tenten, kookpotten en groepsspelen.

De bekendste vorm van vorming is de geattesteerde kadervorming. Misschien heb je er al van gehoord: de animator-, hoofdanimator- en instructeurscursussen. Samen vormen ze de drietrapsraket die je stap voor stap laat groeien in het jeugdwerk. In elke cursus werk je aan specifieke competenties die ook beschreven zijn in duidelijke profielen – zo weet je waar je aan werkt en wat je leert.

Maar vorming stopt daar niet. Er bestaan ook talloze andere vormingsmomenten die minstens even waardevol zijn. Denk aan:

• Vormingsweekends als voorbereiding op de zomer of andere vakantieperiodes

• Avonden voor lokale leiding om samen te leren, uit te wisselen en te groeien

• Vormingsdagen die focussen op waardering en ondersteuning van vrijwilligers, kookploegen en animatoren

• Themaworkshops rond onderwerpen die leven binnen de groep, zoals diversiteit, inclusie of integriteit

Al deze momenten zorgen ervoor dat jongeren zich ondersteund voelen, kunnen groeien en sterker in hun schoenen staan.

Hoe kwamen we tot dit advies?

We schreven dit advies met de beleidswerkgroep Vorming in de schoot van de Commissie Jeugdwerk. Samen met een brede groep jeugdwerkers én de adviseurs van de Vlaamse Jeugdraad gingen we aan de slag via allerlei oefeningen en gesprekken.

Het resultaat? Een advies dat gericht is op drie belangrijke spelers: de Vlaamse overheid, lokale besturen en jeugdwerkorganisaties. Voor elk van hen doen we duidelijke en concrete aanbevelingen.

Een greep uit de adviespunten

• Informeer jongeren, ouders en andere stakeholders over de waarde van én het concrete aanbod aan vorming.

• Zorg voor de terugbetaling van kadervorming en de bredere soorten van vorming. Ondersteun gratis vormingsaanbod en blijf inzetten op experiment en toegankelijkheid van brede vormingsmogelijkheden.

• Zorg ervoor dat jeugdwerkorganisaties de nodige middelen hebben om betaalbare vorming te kunnen organiseren.

• Werk de regulitis rond (de terugbetaling van) vorming weg.

• Erken, waardeer en versterk het engagement dat jongeren willen opnemen, los van waar en wanneer ze dat engagement opnemen.

[1] Departement Cultuur, Jeugd, Media, Erkenning geven aan competenties van jonge vrijwilligers, 2023.

[2] De Ambrassade, DNA van de jeugdwerker, 2018