Je mag zijn wie je bent (maar dan wel zonder hoofddoek)
Noura Kaddaoui, Emilia Dams
Op 30 april besliste de provincieraad van Oost-Vlaanderen dat religieuze tekenen, zoals een hoofddoek, vanaf september 2025 niet meer mogen op provinciale scholen. "Elke leerling moet zichzelf kunnen zijn op school", zeggen vrijwilliger Emilia en jongerenadviseur Noura.
Een verbod zoals dit sluit vrouwen, vaak met een migratieachtergrond, systematisch uit van de samenleving. Jonge vrouwen worden geweerd uit scholen, stages en jobs, omdat ze ervoor kiezen om trouw te blijven aan hun identiteit.
Waarom mogen vrouwen niet zelf kiezen wat ze dragen? Je moet jezelf kunnen blijven - en dus een hoofddoek dragen, als je dat wilt - en tegelijkertijd je plek vinden in de maatschappij. Het ene mag het andere niet uitsluiten. Door alleen te focussen op iemands uiterlijk, vergeten we wie die persoon écht is: wat haar dromen, ambities en talenten zijn. En juist daardoor ontneem je haar kansen.
Een hoofddoek is niet zomaar een sjaal
In een artikel van VRT NWS (30 april 2025) delen enkele leerlingen wat het dragen van een hoofddoek voor hen betekent. Het gaat om meisjes van Richtpunt Henleykaai, campus Gent-Oudenaarde — een school waar ongeveer honderd leerlingen een hoofddoek dragen. Eén van de meisjes overweegt over te stappen op thuisonderwijs. Iemand anders denkt er zelfs aan om helemaal met school te stoppen, omdat ze het gevoel heeft dat ze er zichzelf niet meer kan zijn.
"Als een leerling een hoofddoek draagt, is dat voor mij geen probleem, maar een kans. Het opent gesprekken over identiteit, zingeving en respect.”
“Waarom niet gewoon van school veranderen?” of “Waarom meteen thuisonderwijs?”, zullen sommigen misschien denken. Maar zo simpel is het niet. De school biedt unieke opleidingen die je nergens anders in de regio kunt volgen. Wie halverwege haar opleiding zit en plots geen hoofddoek meer mag dragen, heeft vaak geen alternatief. Voor velen is thuisonderwijs dan de enige overblijvende optie. Klinkt al een pak begrijpelijker, toch?
Een andere vraag die regelmatig opduikt: “Waarom zetten die leerlingen hun hoofddoek niet gewoon af?”. Maar dan stellen wij ons de vraag: is je tienertijd niet juist de periode waarin je jezelf moet kunnen ontdekken en vormen?
Voor wie een hoofddoek draagt, is dat niet zomaar een sjaal. Het is een deel van je identiteit. Voor veel meisjes en vrouwen is het een teken van hun geloof, iets dat hen kracht en rust geeft. Het verbieden betekent dus veel meer dan gewoon een kledingregel opleggen. Het raakt aan wie ze zijn.
“Mijn hoofddoek moeten uitdoen was een hel”
Dat zei Mernisa Mouch, student in de lerarenopleiding secundair onderwijs, op 30 april tijdens de provincieraad. “Als leerling in het secundair onderwijs moest ik altijd mijn hoofddoek afzetten. Dat was een hel. U kunt praten over neutraliteit zoveel u wilt, maar het heeft mij kapotgemaakt. Nu sta ik op het punt om af te studeren als leerkracht, en zelfs dan mag ik niet werken.”
64% van de jongeren geeft aan dat ze het verbod op religieuze kentekens niet goed vinden.
De video van Mernisa ging viraal. Even later gaf ze een interview af bij Kapsalon Dar, een initiatief van jeugdorganisatie vzw Averroes. Daar vertelde ze hoe het voor haar was om op school telkens haar hoofddoek te moeten afzetten - een gevoel waarin veel meisjes zich herkennen.
Niemand is neutraal
Elke keer als ik mijn hoofddoek moet afdoen voor de schoolpoort, breekt mijn hart.
"Die zin van een vriendin uit het middelbaar zal mij voor altijd bijblijven", zegt jongerenadviseur Noura. "Op onze school gold er een hoofddoekenverbod, voor haar voelde het alsof ze telkens opnieuw een stukje van zichzelf moest achterlaten."
"Ze is niet de enige. Vriendinnen, familieleden - allemaal jonge vrouwen met talent en ambitie - hebben hun studiekeuze moeten opgeven, stages en (studenten)jobs misgelopen. Niet omwille van hun capaciteiten, maar om wat ze dragen. Omdat ze ervoor kiezen om zichzelf te zijn, en hun geloof zichtbaar te tonen."
“Zelf draag ik geen hoofddoek, maar ik deel wel dezelfde overtuiging. En toch zie ik keer op keer hoe mijn medemoslima’s harder moeten vechten voor hun plek in de samenleving, enkel en alleen omwille van hun uiterlijk. Dat wringt.”
"Want wat zegt dat over onze zogenaamde gelijkheid, als het uiterlijk van je geloof bepaalt of je mag meedoen? Wat zegt het over onze samenleving als jonge vrouwen systematisch moeten kiezen tussen hun identiteit en hun toekomst? Een hoofddoek verbieden is niet neutraal, het is het verbieden van iemands identiteit. Je dwingt mensen om in een plaatje te passen dat niet van henzelf is, maar wordt opgelegd door anderen."
"Wat zegt het over onze samenleving als jonge vrouwen systematisch moeten kiezen tussen hun identiteit en hun toekomst?"
"De term ‘neutraliteit’ wordt vaak gebruikt als argument in deze discussie, maar is dat wel eerlijk? Neutraliteit is geen objectieve staat, het is een sociaal construct. Niemand is neutraal. We dragen allemaal onze cultuur, taal, waarden en overtuigingen met ons mee - zichtbaar of niet. Wat als neutraliteit eigenlijk gewoon een ander woord is geworden voor aanpassing aan de norm? En als die norm niet inclusief is, is dit dan niet gewoon discriminatie?"
De blik van een leerkracht in opleiding
“Als toekomstige leerkracht merk ik hoe vaag en dubbel de roep om neutraliteit vaak is”, vult vrijwilliger Emilia aan. “Want wat betekent dat eigenlijk, neutraal zijn? Mogen we dan ook geen T-shirts met opschriften meer dragen? Geen stickers meer op onze laptop kleven? Geen engagement opnemen buiten de school? Ik ken leerkrachten die actief zijn in de politiek of adviesraden - zijn zij dan wél neutraal?”
“In mijn opleiding leer ik hoe belangrijk het is dat leerlingen zich gezien en erkend voelen. Als een leerling een hoofddoek draagt, is dat voor mij geen probleem, maar een kans. Het opent gesprekken over identiteit, zingeving en respect.”
“Verplicht worden om jezelf te verstoppen, je te assimileren in een dominante cultuur, creëert veel meer afstand en polarisatie dan een hoofddoek ooit zou doen. En het maakt leren en lesgeven moeilijker. In een klas waar jongeren zichzelf mogen zijn, is er meer rust, meer veiligheid, meer betrokkenheid. De leerlingen zijn geëngageerd en stoppen hun energie in de les, niet in gevoelens van onveiligheid en wrok tegenover het systeem. Zodra je hen het gevoel geeft dat wie ze zijn niet welkom is, ontstaat er een kloof.”
“Binnenkort studeer ik af, samen met een aantal studenten die een hoofddoek dragen. We hebben dezelfde opleiding gevolgd, hetzelfde diploma behaald, maar onze kansen op de arbeidsmarkt zullen allesbehalve gelijk zijn. Dat is niet alleen niet eerlijk, het is ook een verlies voor het onderwijs zelf. Want scholen zullen hierdoor waardevolle leerkrachten mislopen - mensen die leerlingen begrijpen en herkenning kunnen bieden.”
Tijdens het Groot Debat in Gent gaf 94% van de scholieren aan dat een hoofddoek op school moet kunnen.
"Dit verbod is geen losstaand gegeven. Het past binnen een bredere tendens die ons allemaal aangaat, waarin de identiteit van vrouwen uit minderheidsgroepen steeds opnieuw wordt gebruikt als politiek instrument. In onzekere tijden wordt er te makkelijk met hun rechten geschoven."
Ook als je zelf niet wordt getroffen door dit verbod is het belangrijk om empathie te tonen. We maken allemaal deel uit van dezelfde samenleving. Wie vandaag zwijgt, staat morgen misschien zelf buitenspel.
Wat zegt de Vlaamse Jeugdraad hierover?
In 2019 publiceerde de Vlaamse Jeugdraad een advies over gelijke onderwijskansen. Ook de komende jaren is de werkgroep inclusie hiermee bezig.
“Zorg dat het omgaan met diversiteit en het herkennen van armoede een belangrijke competentie is in de lerarenopleiding en vormingen. Streef ook naar een lerarenkorps dat een afspiegeling is van de samenleving.” (Vlaamse Jeugdraad, 2019)
“Stimuleer scholen om een kwaliteitsvol diversiteitsbeleid te voeren, zodat elke leerling zich goed voelt op school.” (Vlaamse Jeugdraad, 2019)
Wat zegt de Scholierenkoepel hierover?
In 2024 publiceerde de scholierenkoepel drie aanbevelingen rond levensbeschouwelijke tekens op school. Deze kwamen voort uit een onderzoek dat ze vorig jaar in mei publiceerden.
Informeer leerlingen over het standpunt van de school omtrent levensbeschouwelijke kentekens.
Scholieren gaven vaak aan niet te weten wat er wel en niet mag op school en wie dit besloten heeft, dat is natuurlijk wel belangrijk. Voor toekomstige leerlingen van een school is het ook belangrijk om te weten of het al dan niet is toegestaan.
Maak een gedragen beslissing na een proces van inspraak
De tweede aanbeveling slaat op het betrekken van de leerlingen wanneer het schoolbestuur een beslissing maakt, wat in deze situatie natuurlijk volledig ontbreekt. In deze situatie is het schoolbestuur namelijk de provincieraad van Oost-Vlaanderen.
Laat levensbeschouwelijke kentekens minstens toe tijdens schoolse activiteiten buiten de schoolmuren
Wanneer er activiteiten zijn buiten de schoolmuren, raad de scholierenkoepel aan een hoofddoek toch toe te laten, gezien de leerlingen zich dan ook buiten de schoolmuren bevinden.