Zolang we niet storen

Jongeren moeten zich meer interesseren in politiek en maatschappij. Ze moeten hun stem laten horen, zich engageren en verantwoordelijkheid opnemen. Dat is alleszins wat we voortdurend te horen krijgen - tot we het ook daadwerkelijk doen.  

Wie op straat komt tegen het lerarentekort, zich uitspreekt over Gaza of kritiek heeft op politieke keuzes, merkt al snel dat het debat verschuift. Niet naar de inhoud van de boodschap, maar naar de manier waarop we ons uitspreken. De vraag is niet of jongeren een punt hebben, maar of ze het niet te luid, te boos of te idealistisch formuleren.  

Als VN-jongerenvertegenwoordiger Jeugd- en Kinderrechten bij de Vlaamse Jeugdraad zie ik hoe jongeren zich organiseren, actie voeren en mee nadenken over maatschappelijke vraagstukken. Maar ik zie ook hoe we telkens op dezelfde grenzen botsen. We mogen onze mening geven, maar zelden mee bepalen wat er vervolgens mee gebeurt.  

Misschien komt dat omdat jongeren een bijzondere positie innemen in onze samenleving. We zijn geen buitenstaanders van het democratische debat, maar ook niet degenen die er de richting van bepalen. We bevinden ons ergens tussenin: tussen afhankelijkheid en autonomie, idealisme en politieke realiteit, de toekomst waarover wordt beslist en de wereld waarin we vandaag leven.  

Leven in de tussenruimte 

Die tussenruimte leert ons dat participatie niet vanzelfsprekend is. Jongeren worden aangemoedigd om hun stem te laten horen, maar die stem krijgt niet altijd hetzelfde gewicht als die van anderen.

De onderwijsbetogingen in Brussel maakten dat zichtbaar. Wanneer scholieren op straat komen, in dit geval tegen hervormingen in het onderwijs, verschuift de aandacht van hun bezorgdheden naar de manier waarop dat protest wordt georganiseerd, begeleid en gecontroleerd. Wat daarbij telkens naar de achtergrond verdwijnt, is de vraag die hen initieel op straat bracht: de impact van beleidskeuzes op hun leven en toekomst. Leerlingen vragen niet alleen om gehoord te worden, maar ook om serieus genomen te worden. 

Als jongerenvertegenwoordiger is dat net zo: je wordt gevraagd om je uit te spreken, maar zelden om mee te beslissen. Je bijdrage wordt gewaardeerd als aanvullend, maar zelden als richtinggevend. Je beweegt je voortdurend tussen verschillende werelden, verwachtingen en machtsposities.  

Hoe verwarrend deze ruimte ook is, als jongeren zoeken we vanuit de tussenruimte onze weg in de samenleving. We groeien op in een wereld waarin geopolitieke spanningen toenemen, internationale samenwerking onder druk staat en maatschappelijke uitdagingen steeds vaker vanuit een individualistische logica worden benaderd. In zo’n context is het moeilijk om te blijven vertrouwen in politieke processen die vaak traag en afstandelijk aanvoelen. Wantrouwen of cynisme zijn geen uitzonderingen, maar begrijpelijke reacties op een politieke realiteit die onvoldoende antwoorden lijkt te bieden. 

Die reacties ontstaan trouwens niet zomaar uit het niets. Jongeren vormen hun wereldbeeld op basis van de samenleving waarin ze opgroeien. Wanneer ze kritisch, onzeker of radicaal lijken, zegt dat niet alleen iets over hen, maar ook over de wereld waarin ze opgroeien.

De tussenruimte waarin jongeren zich bevinden, is tegelijk een ruimte van vorming en frictie: we worden er geconfronteerd met de wereld zoals die is, maar ook met de wereld zoals die anders zou kunnen zijn. Het is vanuit die positie dat we de civiele ruimte beleven als een plek waar democratie niet alleen wordt besproken, maar ook geoefend en betekenis krijgt. Het zou te gemakkelijk zijn om jongeren verantwoordelijk te houden voor tendensen die vaak een weerspiegeling zijn van bredere maatschappelijke ontwikkelingen.  

Kwetsbaar, verbonden, verontwaardigd

Die tussenruimte maakt ons niet alleen kwetsbaar, maar ook verbonden. Jongeren zijn geen geïsoleerde groep die langs de zijlijn toekijkt. Ook wij zijn verontwaardigd over oorlog, klimaatverandering of mensenrechtenschendingen. Net als iedereen, maken we deel uit van een verontwaardigd collectief lichaam. De afstand tussen mondiale conflicten en ons dagelijkse leven is kleiner dan ooit. Wat aan de andere kant van de wereld gebeurt, sijpelt binnen in onze klaslokalen, jeugdhuizen en online gemeenschappen, waar we proberen te begrijpen welke plaats we innemen in een wereld die steeds minder voorspelbaar lijkt.  

Die verontwaardiging is geen teken van apathie, maar van betrokkenheid. Ze toont dat jongeren zich niet afkeren van de samenleving, maar net op zoek gaan naar manieren om er deel van uit te maken. Die tussenruimte is de plek waar burgerschap wordt geoefend: waar jongeren leren om verantwoordelijkheid op te nemen, zich te organiseren, van mening te verschillen en samen te handelen.  

Ook protest maakt daar deel van uit. Wanneer jongeren de straat op trekken, Is dat geen weigering van de democratie, maar een manier om eraan deel te nemen. Ze tonen hoe wij als jongeren de civiele ruimte gebruiken om politieke keuzes bespreekbaar te maken die ons leven bepalen. Wanneer jeugdwerk, middenveldorganisaties, activisme of participatieve structuren onder druk komen te staan, verdwijnen de plekken waar democratie wordt geleerd en beleefd. Wie de civiele ruimte verkleint, verkleint ook de mogelijkheid van jongeren om hun rechten én hun burgerlijke verantwoordelijkheid vorm te geven. 

Het belang van ontmoeting en dialoog

Die civiele ruimte is ook de plek waar een gedeelde werkelijkheid wordt gevormd. In een context waarin feiten steeds vaker in twijfel worden getrokken, wordt het moeilijker om nog uit te gaan van een gedeeld referentiekader. Nochtans is het precies dat wat democratie veronderstelt: de mogelijkheid om over dezelfde werkelijkheid in gesprek te gaan. Zoals Hannah Arendt al zei, is waarheid in een politieke context geen bezit, maar iets wat ontstaat tussen mensen: in gesprek, in confrontatie en in gedeelde waarneming. Ze bestaat niet vooraf, maar wordt voortdurend opnieuw gevormd in de publieke ruimte. Dat maakt die ruimte kwetsbaar, maar ook noodzakelijk. Want zonder die gedeelde basis wordt conflict onvermijdelijk onproductief, en verschil onoverkomelijk. 

Ik weiger dan ook te geloven dat we afglijden naar een samenleving waarin burgers steeds verder van elkaar verwijderd raken. Als jongerenvertegenwoordiger zie ik hoe jongeren zich blijven verdiepen in de complexiteit van de wereld waarin we leven. Niet door behapbare antwoorden te zoeken, maar door vragen te stellen, elkaar op te zoeken en elkaar te proberen begrijpen. Misschien is dat wel de grootste kracht van onze generatie: dat we niet alle oplossingen kennen, maar blijven geloven in het belang van ontmoeting en dialoog.  

Laat ons die tussenruimte dus beschermen. Want democratie bestaat alleen zolang er plekken zijn waar mensen elkaar kunnen ontmoeten, spreken, botsen en opnieuw proberen te begrijpen. Ook protest hoort daarbij: niet als bedreiging van de democratie, maar als bewijs dat ze leeft.