'Beste politieagent, kinderen zijn geen volwassenen'

Maandagavond 2 juni. Een pushmelding op je telefoon: “Jongere sterft na politieachtervolging in Ganshoren.” Even later komen we te weten dat het gaat over Fabian (11), die na een politiecontrole op de vlucht sloeg met zijn e-step. Een drama. In de eerste plaats voor wie Fabian liefhad, maar ongetwijfeld ook voor de betrokken agenten en een hele gemeenschap die in shock achterblijft.  

Wat we tot nu toe weten, is beperkt en voorlopig. Over het incident doen veel geruchten de ronde, maar de officiële informatie blijft terecht schaars zolang het onderzoek loopt. Toch roept deze tragedie – vanwege de omstandigheden en de jonge leeftijd van het slachtoffer – diepe vragen op.

Vanuit de Vlaamse Jeugdraad willen we daarom enkele fundamentele aandachtspunten opnieuw onder de aandacht brengen. Wij verwijzen graag naar ons advies over politie en jongeren (2021). Een paar cijfers die toen ook al voor zich spraken:  

• 53% van de bevraagde jongeren voelt zich vaak of soms angstig wanneer de politie zien. 

• 30,6% heeft angst om door de politie aangesproken te worden, en voelt zich geviseerd. 

• 93% van de Brusselse jongeren vindt dat de relatie tussen jongeren en politie moet verbeteren. 

Die cijfers zijn meer dan statistieken. Ze vertellen iets over de dagelijkse realiteit van jongeren. Stel je volgend scenario voor: een jongere wordt, al dan niet terecht, gecontroleerd door politie. Die controle roept angst en stress op, waardoor die op een andere manier gaat reageren dan van een volwassene kan worden verwacht. De jongere zet het op een lopen, of stelt zich zeer defensief op.  

In zo'n situatie zijn er twee kritieke momenten. Eerst is er het moment waarop de politie de jongere benadert. Hoe die eerste interactie verloopt, is cruciaal. Daarna volgt het moment waarop de jongere ‘verkeerd’ reageert. Op dat moment moet een agent razendsnel en beheerst handelen. Dat vraagt training, ervaring, en vooral: een besef van de impact die zo’n situatie op jongeren kan hebben. 

Het is aan politie-opleidingen om hier volop op in te zetten. De juiste aanpak is geen bijzaak, maar een kernonderdeel van goed politiewerk. Zoals docent Paul Jacobs terecht opmerkte bij VRT NWS: dit moet de rode draad zijn in de opleiding, niet een appendix. Het verschil tussen escalatie en begrip, tussen leven en dood, ligt soms in luttele seconden. 

Kwatongen zullen deze realiteit ontkennen en beweren dat die angst bij jongeren nergens op slaat. “Wie niets te verbergen heeft, hoeft de politie ook niet te wantrouwen.” Maar de realiteit spreekt dit tegen. Kijk naar wat zich vorige week afspeelde in Ninove: een politieactie aan het einde van de schooldag, waar jongeren werden gefouilleerd, door dranghekken geleid en geïntimideerd door gewapende agenten. Getuigen spreken van een hardhandige en onwettige controle. Wie dat meemaakt, of er zelfs alleen maar over leest, zal zijn angstgevoel tegenover de ordehandhaving groter zien worden. 

In dovemansoren

De Vlaamse Jeugdraad pleitte al in 2021 voor structureel overleg tussen politie en jongeren. Alleen zo kan de belangrijke taak van de politie afgestemd worden op de leefwereld van jongeren. We horen al jaren dezelfde verzuchtingen: opleidingen waarin proportioneel handelen meer aandacht verdient, te weinig capaciteit om preventief te werken, en een schrijnend gebrek aan outreachend contact. 

De oplossingen liggen op tafel en zijn bekend. Maar de politieke daadkracht en wil om ze consequent toe te passen, blijven uit. Dat doet vermoeden dat sommige beleidsmakers – en  ook bepaalde agenten – doof blijven voor deze signalen. Dat is jammer, want zo ondergraven zij het werk van de vele politieagenten die wél met respect en empathie hun werk willen doen. 

Was er beter overleg geweest, meer aandacht voor de menselijke factor in politiewerk, en een juiste naleving van procedures, dan was Fabian vandaag misschien nog bij ons.