Digitale leefwereld: 'Jongeren willen meer grip op hun online leven'
Meer dan 10.000 jongeren in Vlaanderen en Brussel gaven hun mening over hun digitale leefwereld. Hun antwoorden vormen de basis van het nieuwe advies ‘Digitale Leefwereld’ van de Vlaamse Jeugdraad. De jongeren vragen niet alleen meer inspraak in digitale regels, maar ook meer ondersteuning om bewust om te gaan met schermtijd, algoritmes en online druk.
Chatten, gamen, socials, Smartschool,... De digitale leefwereld is vandaag een onmisbaar onderdeel in het leven van ieder kind. Toch worden hun rechten online niet altijd even duidelijk gewaarborgd.
Kinderrechten gelden ook online
“Recht op informatie, recht op participatie, recht op bescherming: die rechten zijn ook van kracht op TikTok, Instagram of in de klas”, staat te lezen in het advies. De Vlaamse Jeugdraad roept de overheid op om deze rechten expliciet te verankeren in elk digitaal beleid, met extra aandacht voor kinderen en jongeren in kwetsbare situaties.
Opvallend: jongeren ervaren dat volwassenen zelf ook moeite hebben om bewust om te gaan met schermtijd, algoritmes of privacy. “We moeten stoppen met doen alsof volwassenen de digitale wereld volledig onder controle hebben,” zegt voorzitter Anna Roos. “Digitale weerbaarheid is geen kwestie van leeftijd, maar van ondersteuning. Ouders, leerkrachten en beleidsmakers moeten zelf ook leren omgaan met de uitdagingen van die online wereld.”
10.000 meningen
Uit een leefwereldbevraging bij meer dan 10.000 jongeren in samenwerking met Kenniscentrum Kinderrechten en Arteveldehogeschool blijkt dat 64% het smartphoneverbod op school geen goed idee vindt. 61% vindt dat er geen rekening wordt gehouden met hun mening als het aankomt op de digitale leefwereld.
“Digitale weerbaarheid is geen kwestie van leeftijd, maar van ondersteuning."
De bevraging laat ook zien dat jongeren niet alleen meer inspraak, maar ook meer ondersteuning vragen. Om beter te kunnen omgaan met schermtijd, algoritmes en online druk, vragen jongeren om duidelijkere regels en meer mediawijsheid. Op school, maar ook thuis en in hun vrije tijd. Jongeren geven duidelijk aan dat ze meer grip willen op hun online leven, maar dat ze daar begeleiding en betrouwbare informatie voor nodig hebben.
Die ondersteuning moet er komen in samenspraak met jongeren: zij moeten vanaf het begin betrokken worden bij het opstellen van regels en wetten die hen aanbelangen. “Over ons, maar te weinig mét ons. Dat is hoe jongeren het huidige beleid ervaren,” aldus het advies.
Minimumleeftijd sociale media moet 13 jaar blijven
Het advies verzet zich tegen voorstellen om de minimumleeftijd voor sociale media op te trekken naar 16 jaar. Omdat wetenschappelijke onderbouwing ontbreekt én zo'n maatregel raakt aan fundamentele kinderrechten.
“Sociale media dragen bij aan identiteit, informatie en vrije meningsuiting. Een verbod sluit kinderen uit in plaats van hen te versterken.” In plaats daarvan pleiten we voor betere ondersteuning van ouders en scholen, en voor een striktere handhaving van de huidige leeftijdsgrens van 13 jaar.
Verantwoordelijkheid bij techbedrijven
De Jeugdraad wijst ook met de vinger naar de technologiebedrijven zelf. Hun algoritmes en verdienmodellen mogen niet verslavend of schadelijk zijn, benadrukt het advies. “Winst mag nooit gemaakt worden op de kap van de integriteit van kinderen en jongeren,” staat er te lezen. De Jeugdraad vraagt strenger toezicht op transparantie, privacy en datapraktijken, in lijn met de Digital Services Act.
De digitale leefwereld van kinderen en jongeren staat uiteraard niet alleen in Vlaanderen op de politieke agenda. Ook op Europees niveau leeft dit thema sterk. “Onze aanbevelingen werden recent goedgekeurd door het Europees Jeugdforum, waardoor ze nu als officieel jeugdadvies worden meegenomen richting Europese instellingen,” zegt EU-jongerenvertegenwoordiger Lore Sleeckx.
Een aantal adviespunten:
Betrek kinderen en jongeren vanaf het begin wanneer je beleidsinstrumenten bespreekt en opstelt. Alleen zo creëer je een beleid dat gedragen en gewaardeerd wordt door iedereen.
Help jongeren grip te krijgen op hun digitale leefwereld. Ontwikkel hulpmiddelen die toegankelijk zijn voor iedereen om schermtijd te beperken en minder smartphoneafhankelijk te worden. Zet bestaande hulpmiddelen in de verf.
Bewaar de bestaande leeftijdsgrens voor sociale media van 13 jaar beter en ondersteun ouders en scholen daarin.
Digitale kwetsbaarheid treft ook jongeren. Zet daarom in het onderwijs en de jeugd(welzijns)sector extra in op het aanleren van digitale vaardigheden, in het bijzonder in het lager en secundair onderwijs.
Respecteer de kinderrechten, ook in de digitale leefwereld. Zet extra in op doelgroepen die in maatschappelijk kwetsbare situaties leven om hun rechten in de digitale leefwereld mee te waarborgen.
Maak werk van een kindgerichte en leeftijdsadequate benadering voor het maken, aanpassen en updaten van socialemediakanalen en andere techplatformen en/of tools (Smartschool, Face-ID …).
Jongeren blijven vragende partij om mediawijzer te worden. Verbreed en verdiep het aanbod en maak ook bekender wat er al bestaat.