‘Meer werken moet een keuze zijn’

't Is officieel! Vanaf dit jaar mag je als jobstudent tot 650 uur per jaar werken. Tijdens de coronacrisis verhoogde de federale regering het toegestane aantal werkuren voor studenten van 475 naar 600. Nu komen daar nog eens 50 uren bij. Die uitbreiding biedt kansen, maar brengt ook heel wat risico's met zich mee.

Minister van Jeugd Melissa Depraetere reageerde – net als veel jongeren – enthousiast op dat nieuws. En terecht! Meer werkuren voor studenten betekenen meer financiële vrijheid, een sterker cv en de mogelijkheid om zowel noodzakelijke uitgaven te doen als te investeren in dingen die hen gelukkig maken. 

Toch zijn er ook een paar belangrijke kanttekeningen bij deze beslissing. 

1. Concurrentie 

Eerst en vooral heeft deze beslissing niet alleen impact op studenten, maar ook op een andere groep jongeren die we bij de Vlaamse Jeugdraad vertegenwoordigen: zij die na de middelbare school niet verder studeren, maar meteen de arbeidsmarkt betreden. Het verhogen van het aantal werkuren voor studenten zal hun zoektocht naar werk er niet gemakkelijker op maken. Integendeel: veel jobs die studenten uitvoeren - denk aan horeca, fabriekswerk, retail … - zijn ook de jobs waar deze profielen naar op zoek zijn. 

Studenten zijn namelijk aantrekkelijke werkkrachten: ze zijn flexibel, werken met contracten van korte duur en zijn voor de werkgever een pak goedkoper. Met andere woorden: deze beslissing leidt tot minder kansen op de arbeidsmarkt voor kortgeschoolden. Dat blijkt ook uit internationaal onderzoek.  

2. Minder sociale bijdragen 

Een tweede aandachtspunt is dat je als student amper sociale bijdragen betaalt. 

“Wat? Minder belastingen, dat betekent toch meer winst?”

Klopt, maar die belastingen hebben uiteraard een belangrijk doel: ze betalen het pensioen van je oma, de ziekte-uitkering van je zus, enzovoort. Door studenten steeds meer te laten werken zonder daar evenredige belastingen aan te koppelen, ontstaat een disbalans die ons sociaal systeem op termijn onder druk zet. 

Het is een bewuste keuze om jongeren zoveel mogelijk te laten overhouden van wat ze verdienen. Dit is een goede en belangrijke keuze, maar gezien het feit dat steeds meer jongeren onder dit statuut zullen werken en dus minder zullen bijdragen aan ons sociale vangnet, is het ook een beslissing om voorzichtig mee om te springen. 

3. Vrijwillig engagement onder druk 

Een derde aandachtspunt – en een punt dat voor de Vlaamse Jeugdraad bijzonder relevant is – is dat deze maatregel onvermijdelijk zal leiden tot een verschuiving in de tijdsbesteding van jongeren. Meer werkuren betekent ook minder ruimte voor vrijwillig engagement.  

Wie kiest er nog voor om op zondagnamiddag of tijdens de vakantie leiding te geven bij de Chiro, een jeugdhuis draaiende te houden of op een speelplein te staan, als je ook geld kunt verdienen bij de bakker? Uiteraard geloven wij dat onze jongeren geëngageerd zijn en dat ook zullen blijven, maar de verleiding en druk om extra te werken, worden wel steeds groter.  

Vooral voor financieel kwetsbare studenten is deze keuze eigenlijk geen echte keuze: zij worden door deze maatregel nog meer richting betaald werk geduwd, ten koste van de vrijetijdsactiviteiten waaraan ze hun kostbare tijd eigenlijk zouden willen wijden. 

4. Studietijd 

Een andere zorg – en hoogstwaarschijnlijk een punt dat je ouders regelmatig benadrukken – is dat de voornaamste taak van een student nog steeds studeren is. Ik geef het niet graag toe, maar je ouders hebben hier wel degelijk een punt.  

Is het op korte termijn écht de moeite waard om extra geld te verdienen als dat ten koste gaat van je schoolprestaties? Onderzoek toont keer op keer aan dat een diploma op lange termijn veel meer oplevert. Studeren is al een voltijdse job, en jongeren moeten ook nog gewoon jong kunnen zijn.  

5. Werkstudent vs jobstudent 

Tot slot wil ik nog even stilstaan bij studenten die zich in een moeilijke thuissituatie bevinden – zowel financieel als op andere vlakken. Jongeren die hun eigen kot moeten betalen, geen leefgeld krijgen om naar de supermarkt te gaan of zelfs moeten bijdragen aan de kosten van hun gezin. Voor hen lijkt de uitbreiding van het aantal werkuren heel goed nieuws, omdat ze nu meer kunnen verdienen tegen betere voorwaarden. Maar ook hier schuilt een risico: het dreigt jongeren weg te leiden van het statuut van werkstudent. 

Werkstudenten krijgen extra ondersteuning van hun hogeschool of universiteit om de combinatie tussen werk en studeren haalbaar te houden. Door deze jongeren in het statuut van jobstudent te houden, verliezen ze die ondersteuning en komen ze terecht in een kwetsbare positie.

Want terwijl werknemers – en dus ook werkstudenten – recht hebben op gewaarborgd loon bij ziekte, geldt dit gewoonlijk niet voor jobstudenten. Voor iemand zonder financieel vangnet kan een korte periode van ziekte op die manier enorm grote gevolgen hebben. Wie maar net rondkomt en plots niet meer in staat is om te werken, riskeert in een situatie te belanden waarin basisbehoeften zoals eten en onderdak in gevaar komen. Hoe langer jongeren binnen het statuut van jobstudent werken, hoe groter het risico op dit soort situaties. 

Dit is voor alle duidelijkheid geen pleidooi tégen de verhoging van het aantal uren studentenarbeid – integendeel. Dit is wel een oproep om alert te zijn en te blijven voor de serieuze valkuilen die aan deze maatregel verbonden zijn.  

Maar bovenal is dit een oproep aan beleidsmakers om het leven voor studenten betaalbaarder te maken, zodat werken een vrije keuze blijft en geen noodzaak om in levensonderhoud te voorzien. 

Zo kunnen jongeren zich niet alleen financieel ontplooien, maar ook vrijwillig engageren en voldoende tijd besteden aan zowel hun studies als hun sociale leven. Als die factoren niet mee op de weegschaal worden gelegd, is deze maatregel niet veel meer dan een slag in het water.

“Want als je toch meer mag werken, waarom zou je het dan niet doen?”.