Hoe maken kinderen en jongeren hun eetkeuzes?

Wat bepaalt wat er op het bord van kinderen en jongeren belandt? Om dat beter te begrijpen, lanceerde de Werkgroep Klimaat van de Vlaamse Jeugdraad begin dit jaar een grote voedingsbevraging. Meer dan 6.500 kinderen en jongeren tussen 8 en 28 jaar deelden hun eetgewoonten en -voorkeuren. Daaruit blijkt dat smaak en prijs vaak de doorslag geven, maar ook de omgeving waarin kinderen en jongeren opgroeien sterk meespeelt. Eetkeuzes worden mee bepaald door wat thuis, op school en in de buurt beschikbaar is. Wie gezondere en duurzamere keuzes wil stimuleren, moet dus verder kijken dan bewustmaking alleen.

Eten speelt een centrale rol in het leven van kinderen en jongeren - thuis, op school en in hun vrije tijd. Tegelijk raakt voeding aan grote maatschappelijke uitdagingen, zoals gezondheid, sociale ongelijkheid en klimaatverandering. 

Over de bevraging

Met deze bevraging willen we beter begrijpen hoe jongeren keuzes maken rond voeding: hoe ze hun eetgewoonten en koopgedrag ervaren, hoe ze het aanbod om hen heen zien en wat hen helpt of net tegenhoudt om gezonder en duurzamer te eten.

De vragenlijst focuste op drie centrale thema’s: eetgewoonten, voedselomgeving en koopgedrag, klimaat en plantaardig eten en gezondheid. De resultaten vormen de basis voor een beleidsadvies aan de Vlaamse overheid.

Aanbod en omgeving

Wat kinderen en jongeren eten, hangt sterk af van de omgeving waarin ze opgroeien. Omdat ouders meestal de boodschappen doen, bepalen zij voor een groot deel wat er thuis op tafel komt.

Ook het aanbod rondom jongeren speelt een belangrijke rol. Wat er thuis in de koelkast ligt, wat te koop is in de schoolcafetaria, in de automaat in het station of in de kantine van de sportclub heeft een directe impact op hun eetkeuzes.

Opvallend is dat jongeren zelf aangeven dat reclame en sociale media veel minder invloed hebben op hun eetkeuzes dan vaak wordt gedacht.

Ook voor gezond eetgedrag blijft thuis de belangrijkste plek. Kinderen en jongeren zien hun ouders als de belangrijkste stimulans om gezonde eetkeuzes te maken.

Dat weerspiegelt zich ook in hoe ze hun eetomgeving beoordelen: het eten dat kinderen en jongeren thuis krijgen, ervaren ze doorgaans als gezond. Het aanbod buitenshuis - op school, bij vrienden of in de buurt - wordt daarentegen veel vaker als ongezond beschouwd.

Smaak is key

Wanneer jongeren zelf kiezen wat ze eten, staat smaak met stip op één, gevolgd door gemak en snelheid. Smaak komt doorheen de hele bevraging terug als doorslaggevende factor: niet alleen in dagelijkse keuzes, maar ook als voorwaarde om gezonder of duurzamer te eten.

Zelf eten kopen, doen ze vooral in de supermarkt (52%). Op ruime afstand volgen bakkers en broodjeszaken (14%). Fastfoodzaken en de schoolomgeving spelen een veel minder belangrijke rol.

Plantaardig eten: twijfels en potentieel

Veel jongeren eten af en toe plantaardig, maar meestal niet op vaste basis. Ongeveer een derde kiest er meerdere keren per week voor, terwijl een even grote groep dat net zelden of nooit doet. Voor velen blijft het dus iets om af en toe uit te proberen, eerder dan een vaste gewoonte.

Die twijfelende houding zie je ook terug in hoe jongeren naar vleesvervangers kijken: niet uitgesproken negatief, maar ook niet echt overtuigd.

Wanneer we hen vragen wat hen kan helpen om vaker plantaardig te eten, zijn jongeren opvallend eensgezind: smaak!  Als het lekker is, groeit de bereidheid om vaker voor plantaardige opties te kiezen.

Klimaat

Jongeren zijn zich wel bewust van de impact van voeding op het klimaat, maar die kennis vertaalt zich nauwelijks in hun dagelijkse keuzes. De meesten denken er af en toe over na, maar voor een grote groep speelt het nauwelijks een rol.

Dat toont aan dat bewustzijn alleen niet volstaat. Wat jongeren eten, wordt in grote mate bepaald door de context waarin ze keuzes maken en door wat betaalbaar, beschikbaar en lekker is.

Als we willen dat kinderen en jongeren gezonder en duurzamer eten, moet er vooral worden ingezet op de omgeving waarin zij keuzes maken. Wat er thuis op tafel komt, blijft sterk bepaald door ouders. Ook op school, in de sportclub of in de buurt speelt het aanbod een belangrijke rol: wat zichtbaar, betaalbaar en verkrijgbaar is, bepaalt mee wat jongeren eten.

Smaak en prijs blijken daarbij doorslaggevend. Gezonde en plantaardige opties moeten er dus niet alleen zijn, ze moeten ook lekker smaken, betaalbaar zijn en deel uitmaken van het aanbod.

Jongeren bewust maken van de impact van voeding op gezondheid en klimaat, is niet genoeg. Hun eetkeuzes ontstaan niet los van hun omgeving, maar worden sterk beïnvloed door de context waarin ze dagelijks keuzes maken. Die bepaalt mee wat er uiteindelijk op hun bord belandt.

Tegelijk tonen de resultaten dat jongeren bewust nadenken over wat ze eten en openstaan voor verandering. Zeker wanneer gezonde en duurzame opties niet alleen aantrekkelijk zijn, maar ook makkelijk beschikbaar en betaalbaar.