Caroline blikt terug op COP30, de VN-klimaattop in Brazilië

Vorige maand nam Caroline Herman, VN jongerenvertegenwoordiger voor duurzame ontwikkeling, deel aan de COP30. De COP, voluit de Conference of the Parties, is de jaarlijkse VN-klimaattop waar regeringen uit de hele wereld samenkomen met experten, maatschappelijke organisaties en activisten om te onderhandelen over de toekomst van ons klimaat. Thema’s als klimaatmitigatie, klimaatadaptatie en een rechtvaardige transitie staan er centraal. Caroline werd vergezeld door Margaux Mannaerts, VN-jongerenvertegenwoordiger bij Forum des Jeunes.

De COP is veel meer dan twee weken conferentie. Als jongerenvertegenwoordigers bereiden we ons maanden op voorhand intensief voor. Samen schrijven we position papers waarin we onze standpunten over klimaatbeleid scherp formuleren. Die documenten vormen de basis van onze boodschap en gebruiken we tijdens de COP om beleidsmakers en onderhandelaars actief aan te spreken.

Tijdens de conferentie volgen we de onderhandelingen van nabij. Zelf focuste ik op klimaatadaptatie, een van de hoofdthema’s dit jaar. Dat gaat over hoe landen omgaan met en zich aanpassen aan de steeds zichtbaardere gevolgen van klimaatverandering. Door aanwezig te zijn in de onderhandelingsruimtes krijgen we inzicht in de politieke dynamieken en kunnen we gerichter reageren.

Daarnaast gaan we rechtstreeks in gesprek met Belgische en Europese onderhandelaars. We delen onze standpunten, stellen kritische vragen en brengen expliciet de zorgen van jongeren naar voren. Samen met het netwerk van Europese jongerenvertegenwoordigers worden we ook uitgenodigd op sleutelmomenten, zoals de EU-coördinatiemeetings, waar lidstaten hun standpunten afstemmen. Dat is belangrijk, want de Europese Unie onderhandelt als één blok.

In de tweede week van de conferentie sluiten ook staatshoofden en ministers aan. Zo gingen we in gesprek met Jean-Luc Crucke, federaal minister van Klimaat, Céline Neven, Waals minister voor Klimaat, en Dan Jørgensen, Europees commissaris voor Energie en Huisvesting. Zulke ontmoetingen zouden ook in Brussel kunnen plaatsvinden, maar op de COP verlopen ze veel vlotter: iedereen is er met hetzelfde doel, namelijk spreken over klimaat.

De stem van jongeren die we meenemen naar de COP is gebaseerd op concrete input. Via surveys en bevragingen verzamelen we meningen, zorgen en verwachtingen van jongeren over klimaatbeleid. Die resultaten vormen een belangrijke leidraad voor onze tussenkomsten. Op basis daarvan formuleren we adviezen over onder meer klimaatrechtvaardigheid, klimaatcommunicatie en -educatie en mobiliteit.

Een recente poll van de Vlaamse Jeugdraad toont bijvoorbeeld aan dat bijna negen op de tien jongeren wakker liggen van de klimaatcrisis. Die ongerustheid nemen we mee naar de onderhandelingstafels om duidelijk te maken hoe dringend en persoonlijk dit thema voor jongeren is.

Deze COP stelde teleur waar het echt telt. Ondanks de belofte van een ‘COP van implementatie’ ontbreekt een concreet en bindend plan om fossiele brandstoffen uit te faseren. Het einddocument verwijst wel naar intergenerationele rechtvaardigheid, maar vermijdt de kernoorzaak van de crisis. Dat laat ons, en toekomstige generaties, in de steek.

Ook op het vlak van klimaatadaptatie bleven de resultaten ondermaats. De taal over adaptatiefinanciering werd afgezwakt, deadlines werden uitgesteld en bindende engagementen blijven uit.

Tegelijk was er ook een positief punt. Rond Just Transition werd wel vooruitgang geboekt. De verdere uitwerking van dit programma biedt kansen om te blijven pleiten voor een eerlijke én duurzame transitie, met aandacht voor werknemers, lokale gemeenschappen en het milieu.

De COP30 roept onvermijdelijk gemengde gevoelens op. Het is een overweldigende omgeving, met meer dan 50.000 deelnemers, honderden side-events naast de onderhandelingsruimtes en het constante gezoem van airco’s.

Dit jaar vond de COP plaats in Belém, Brazilië, aan de rand van het Amazonewoud. De conferentie werd de ‘COP of the Indigenous People’ genoemd, maar in de praktijk had slechts een beperkt deel van de inheemse gemeenschappen effectieve toegang tot de onderhandelingen. Dat contrast was confronterend.

Ook voelt de wereld van de onderhandelingsruimtes soms losgekoppeld van de realiteit. Er wordt intens gedebatteerd over formuleringen en details, terwijl de gevolgen van klimaatverandering zich buiten elke dag laten voelen.

Parallel aan de officiële COP vond de People’s Summit plaats, een meerdaags evenement voor middenveldorganisaties, activisten, jongeren, inheemse gemeenschappen en lokale initiatieven van over de hele wereld. Daar heerste een totaal andere sfeer: meer energie, meer verbondenheid. Mensen vonden elkaar, deelden ervaringen en putten nieuwe moed. Die energie probeerden we vast te houden wanneer we opnieuw de onderhandelingsruimtes binnengingen.

Tijdens deze COP stelde ik mezelf meer dan eens de vraag of dit proces nog wel werkt. Beslissingen komen traag tot stand, compromissen voelen vaak onvoldoende aan en de kloof tussen onderhandelingsteksten en de realiteit op het terrein is groot. Tegelijk is het begrijpelijk dat vooruitgang tijd vraagt. Bijna alle landen ter wereld zitten mee aan tafel, elk met hun eigen uitdagingen, verantwoordelijkheden en prioriteiten. Consensus vinden in zo’n context is complex en per definitie traag.

Toch toont de geschiedenis dat multilaterale akkoorden wél een verschil kunnen maken. Het Akkoord van Parijs is daar een duidelijk voorbeeld van. Sindsdien staat klimaatbeleid wereldwijd hoger op de agenda, zijn doelstellingen aangescherpt en zijn de uitstoottrends in verschillende regio’s beginnen dalen. Wanneer landen zich samen engageren, creëert dat richting, voorspelbaarheid en politieke druk.

Tegelijk herinnert deze COP me eraan dat echte verandering niet alleen van bovenaf komt. De kracht van bottom-up-initiatieven, gedragen door jongeren, lokale gemeenschappen en maatschappelijke organisaties, is minstens even groot. Net die wisselwerking tussen internationale onderhandelingen en lokale actie is cruciaal. De COP kan richting geven, maar het is op lokaal niveau dat elke dag het verschil wordt gemaakt.

Wat ik vooral meeneem uit de COP, is de energie en motivatie van de vele jongeren die ik daar ontmoette. Vlak voor de conferentie nam ik deel aan de Youth Negotiator Academy, een training die jongeren ondersteunt om de klimaatonderhandelingen beter te begrijpen en er inhoudelijk sterker aan deel te nemen. Het zijn die jongeren, en de vele inspirerende projecten die ik op de COP leerde kennen, die me energie en hoop geven voor morgen.

De COP is geen eindpunt, maar een momentopname in een veel grotere strijd. Jongeren blijven zich organiseren, samenwerken over grenzen heen en druk uitoefenen op beleidsmakers. De strijd voor een rechtvaardige en leefbare toekomst is nog lang niet voorbij. En wij blijven vechten, zolang dat nodig is.